İsrail seçimlerinde koalisyon çıkmazı: Hükümet için üç olasılık gündemde

İsrail'deki seçimler sonrasında kamuoyuna duyurulan sandık çıkış anketleri, Başbakan Binyamin Netanyahu ile kendisini destekleyen partilerin de muhalefet blokunun da 120 üyeli Mecliste koalisyon hükümeti oluşturmak için gereken 61 milletvekilini elde edemediğini gösterirken, ülkede hükümetin nasıl kurulacağı belirsiz hale geldi.

Netanyahu ile destekçilerinin seçim kampanyalarını Filistin karşıtlığı ekseninde yürüttüğü İsrail'de genel seçimler dün gerçekleştirildi. Oy verme işleminin bitmesiyle sayım süreci başlarken, İsrail'in devlet televizyonu KAN da sandık çıkış anketlerinin sonuçlarını yayımladı.

NETANYAHU VE MUHALEFET BLOKLARI

61

SANDALYE SINIRINI AŞAMADI KAN

tarafından yayımlanan sandık çıkış anketinde, mevcut Mecliste 32 milletvekili bulunan Netanyahu liderliğindeki Likud, oylarındaki düşüşle 25 sandalyeye inmesine rağmen ilk sırayı aldı. Seçim yarışına ilk defa giren, eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot'un başkanlığındaki Yashar Partisi ise 21 sandalye kazanarak Likud'un arkasından ikinci oldu.

Sandık çıkış anketlerinin ortaya koyduğu tabloya göre, eski başbakanlar Naftali Bennett ile Yair Lapid'in yönettiği Beyahad (Birlikte) Partisi 13 sandalye elde ederken, eski Genelkurmay Başkanı Yair Golan liderliğindeki Demokrat Parti 10, Avigdor Liberman'ın İsrail Evimiz Partisi de 8 milletvekilliği kazandı. İktidardaki mevcut blokun ortakları arasında bulunan Ultra-Ortodoks Yahudilerin (Haredi) Şas Partisi ile Birleşik Tevrat Yahudiliği, seçimleri ayrı ayrı 6 sandalyeyle tamamladı.

Netanyahu'ya destek veren aşırı sağcı bakanlardan Itamar Ben-Gvir'in Yahudi Gücü Partisi 7 sandalye alırken, Bezalel Smotrich liderliğindeki Dini Siyonizm Partisi 6 milletvekilliğine ulaştı. Ortaya çıkan bu tablo, hem Netanyahu blokunun hem de muhalif blokun hükümet oluşturmak için ihtiyaç duyduğu 61 milletvekilinin altında kaldığını gösterdi.

İSRAİL VATANDAŞI FİLİSTİNLİLERİN PARTİLERİ DENGELERDE KİLİT ROLDE

Diğer yandan İsrail vatandaşlığı bulunan Filistinlileri temsil eden Hadash, Taal ve Balad'ın bir araya gelmesiyle oluşan Ortak Liste 11 sandalye kazanırken, Mansur Abbas'ın başında olduğu Raam Partisi (Birleşik Liste) Meclis'e 7 milletvekili gönderecek. Böylece İsrail vatandaşı Filistinlilerin temsilcisi olan partiler, Meclisteki sandalye dağılımı açısından belirleyici bir konuma yerleşti.

HÜKÜMETİN KURULMASINA İLİŞKİN SENARYOLAR TARTIŞILIYOR

Netanyahu'yu destekleyen partilerden oluşan blokun da muhalefetteki partilerin de hükümet için yeterli sandalye sayısını elde edememesi, İsrail'i yeniden koalisyon belirsizliğiyle karşı karşıya bıraktı. Seçimlerin tamamlanmasıyla birlikte, kurulabilecek koalisyon hükümetlerine ilişkin olasılıklar ülke gündeminin merkezine yerleşti.

Yönetimin koalisyon hükümetleriyle yürütüldüğü ve erken seçimlerin sıkça gündeme geldiği İsrail'de, dün gerçekleştirilen genel seçimlerin sonrasında 3 ihtimal ön plana çıkıyor.

BİRİNCİ OLASILIK: EİSENKOT ÖNCÜLÜĞÜNDE AZINLIK HÜKÜMETİ

İsrail'de üzerinde konuşulan seçeneklerin ilk sıralarında, Yashar Partisi Başkanı Eisenkot'un öncülük edeceği bir azınlık hükümetinin oluşturulması bulunuyor. Sandık çıkış anketlerinde Eisenkot ile kendisine destek verebileceği değerlendirilen partilerin toplam sandalye sayısının 52 olduğu görülüyor; bu sayı koalisyon hükümeti kurmak için yeterli olmuyor.

Böyle bir tabloda, blok dışındaki partilerin dışarıdan destek sunmasıyla bir azınlık hükümetinin hayata geçirilebileceği belirtiliyor. Bu ihtimal kapsamında dikkatler, İsrail vatandaşlığına sahip Filistinlileri temsil eden partilere yöneliyor. Mansur Abbas'ın yönettiği Raam Partisi, Netanyahu'yu iktidardan uzaklaştırmak amacıyla Bennett-Lapid öncülüğündeki koalisyona destek sunmuştu.

Bennett ve Lapid'in ortak koalisyon hükümeti, Abbas'ın dışarıdan verdiği destek sayesinde kurulmuştu. Ne var ki Abbas, Eisenkot'un liderliğindeki bloka destek sağlasa dahi toplam sandalye sayısı 59'da kalıyor ve hükümetin kurulması için yeterli olmuyor. Bu tablo nedeniyle, Eisenkot liderliğindeki blokun bir azınlık hükümeti oluşturabilmesi Ortak Liste'nin de desteğini gerektiriyor.

Ortak Liste'nin bu yönde destek sağlayıp sağlamayacağı ve Eisenkot'un Filistin kökenlilerin desteğini alan bir azınlık hükümetine onay verip vermeyeceği henüz netleşmiş değil.

İKİNCİ OLASILIK: NETANYAHU İLE EİSENKOT'UN BAŞBAKANLIĞI DÖNÜŞÜMLÜ ÜSTLENMESİ

Gündeme gelen diğer bir ihtimal, Netanyahu ile Eisenkot'un başbakanlık görevini dönüşümlü yürütmek üzere uzlaşıp bir ulusal birlik hükümeti oluşturması. Bu olasılık çerçevesinde Likud, Yashar, Beyahad (Birlikte) Partisi, Demokrat Parti ile Haredilerin Şas ve Birleşik Tevrat Yahudiliği partilerinin ortaklaşa geniş katılımlı bir ulusal birlik hükümeti kurabileceği konuşuluyor.

Toplam sandalye sayılarının 81 olması öngörülen bu partilerin milletvekili toplamı, koalisyon hükümeti için gereken eşiği aşıyor; buna karşın bu seçeneğe ilişkin de çok sayıda belirsizlik bulunuyor. Çünkü Eisenkot, seçimler öncesindeki açıklamalarında Netanyahu'yla koalisyon görüşmeleri için masaya oturmayacağını defalarca ifade etmişti.

Bunun yanında Eisenkot ve Lapid-Bennett, bu ulusal birlik hükümetinin ortakları arasında bulunacak Şas ile Birleşik Tevrat Yahudiliği'nin temsil ettiği Haredilerin (Ultra-Ortodoks Yahudiler) zorunlu askerlik kapsamına alınmasını talep ediyor. Şas ve Birleşik Tevrat Yahudiliği ise söz konusu tasarıya uzun süredir karşı çıktıklarını ve bunu yasalaştırmak isteyen bir hükümetin parçası olmayacaklarını belirtiyor.

İRAN'A YÖNELİK MUHTEMEL SALDIRILAR HÜKÜMETİN OLUŞUMUNU ETKİLEYEBİLİR

Anılan partilerin ulusal birlik hükümeti amacıyla buluşması güç görünmekle birlikte, İran'a yönelik olası bir saldırının siyasi dengeleri değiştirebileceği dile getiriliyor. Tel Aviv'in ABD'yle beraber İran'a karşı olası saldırılara yeniden başlaması durumunda, hem ABD Başkanı Donald Trump'ın hem de İsrail kamuoyunun baskısının Eisenkot'u Netanyahu'yla bir ulusal birlik hükümetinde yer almaya yöneltebileceği değerlendirmeleri yapılıyor.

ÜÇÜNCÜ OLASILIK: BİR KEZ DAHA ERKEN SEÇİM

İsrail'de tartışılan üçüncü seçenek, tarafların koalisyon hükümeti oluşturma konusunda uzlaşamaması durumunda ülkenin yeniden erken seçime gitmesi. Nihai seçim sonuçları duyurulduktan sonra Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, koalisyonu oluşturma ihtimalini en yüksek gördüğü adaya hükümet kurma görevini verecek. Bu görevi üstlenen adaya, zorlu geçeceği öngörülen koalisyon müzakerelerini yürütmesi için 28 gün tanınacak; gerek duyulursa bu süre 14 gün uzatılabilecek.

Cumhurbaşkanından görev alan adayın hükümeti oluşturamaması durumunda, cumhurbaşkanı yeniden görüşmeler yapıp Meclisten başka bir ismi hükümeti kurmak üzere görevlendirebilir. Görevi devralan bu adayın koalisyonu oluşturmak için 28 günlük süresi bulunuyor. Hükümetin yine kurulamaması halinde, İsrail Meclisinden bir kişinin 61 milletvekilinin imzasını bir araya getirebilmesi için 21 günlük süreç başlıyor.

61 milletvekilinin desteğini toplayan kişinin, iki hafta içerisinde hükümeti oluşturması şart. Bu desteğin elde edilememesi halinde ise Meclis feshediliyor ve ülkenin 3 ay içinde seçime gitmesi gerekiyor. İsrail, benzeri koalisyon anlaşmazlıkları nedeniyle 2019-2022 döneminde peş peşe beş defa erken genel seçim gerçekleştirmişti.